ศิลปวัฒนธรรม

เข้าใจเพื่อนชาวกัมพูชา ผ่านวรรณกรรมเพื่ออาเซียน : เห่…ชะเลรุ้ง

  • เห่ชะเลรุ้ง เป็นทูตทางอักษรที่คุณประภัสสร เสวิกุล ใช้สร้างความเข้าใจก่อให้เกิดความเห็นอกเห็นใจเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน
  • สงครามล้างเผ่าพันธุ์ในพนมเปญ

แม้นวนิยายจะเป็นเพียงเรื่องที่แต่งขึ้น ไม่อาจสะท้อนหรือเป็นตัวแทนของสภาพสังคมในช่วงเวลานั้นได้ทั้งหมด แต่ปลายปากกาของผู้เขียนที่มีความรับผิดชอบต่อสังคม ดั้นด้นไปยังต้นกำเนิดของเรื่องราว เก็บข้อมูลทั้งจากเอกสาร คำบอกเล่า นำโลกของความจริงมาผสานกับจินตนาการ จะทำให้เราได้เข้าใจผู้อื่น โดยเฉพาะการเข้าใจถึงจิตวิญญาณ ซึ่งการที่เราจะเข้าถึงจิตวิญญาณความรู้สึกนึกคิดของผู้อื่นโดยตรงนั้นเป็นเรื่องที่ยากในการกำจัดอคติภายในใจของเรา แต่นวนิยายสามารถทำหน้าที่นั้นได้ แม้ว่าหน้าที่หลักของนวนิยายคือให้ความบันเทิง แต่นวนิยายเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เรามองเห็นบางมุมของจิตใจของมนุษย์ได้มากกว่าข้อเท็จจริง นวนิยายจึงเป็นเครื่องมือในการสร้างความเข้าใจเพื่อนมนุษย์ได้เป็นอย่างดี

เห่ชะเลรุ้ง นวนิยายในชุดวรรณกรรมเพื่ออาเซียนของ ประภัสสร เสวิกุล เป็นนวนิยายเกี่ยวกับครอบครัวของ โสวัณ ที่อาศัยอยู่ในพนมเปญ ชีวิตที่ไม่ได้สุขสบายแต่สุขตามอัตภาพของครอบครัวเขาเปลี่ยนไป เมื่อวันที่ ๑๗ เมษายน วันที่เขมรแดงเข้าครองพนมเปญทำให้ความลำบากที่มีอยู่แล้วกลับเพิ่มขึ้น โสวัณ ต้องเข้าไปทำงานให้กับเขมรแดงในการทำทะเบียนรายชื่อและบันทึกรายชื่อของคนที่จะถูกจับกุม หลายครั้งที่เขาได้พบชื่อคนที่เขาคุ้นเคยแต่ไม่สามารถช่วยอะไรได้ ขณะเดียวกันก็กลัวว่าวันใดวันหนึ่งจะได้คัดชื่อของคนในครอบครัวตัวเอง การอยู่อย่างหวาดหวั่นกับการหนีโดยไม่รู้อนาคต ในที่สุดครอบครัวเขาตัดสินใจหนี การเดินทางที่เสี่ยงอันตราย เพื่อนร่วมทางโดนระเบิดเสียชีวิตไปต่อหน้า การเดินทางหนีจากแผ่นดินแม่ ไปสู่อ้อมอกของแผ่นดินประเทศเพื่อนบ้าน ครอบครัว ของ โสวัณ บอกเล่าเรื่องราวแทนอีกหลายครอบครัวของผู้ลี้ภัย และ บก สะแบง เด็กหนุ่มผู้เข้าร่วมกลุ่มเขมรแดง จะนำพาผู้อ่านไปเข้าใจชีวิต และเรียนรู้ที่จะเห็นใจผู้อื่นอย่างเป็นกลาง 

นวนิยายเล่มนี้อาจไม่ได้วางโครงเรื่องอย่างซับซ้อน แต่ความเรียบง่ายของเรื่องกลับทำให้เราค่อยๆ รู้จัก รับรู้ และรู้สึกไปกับตัวละคร ตั้งแต่ต้นไปจนถึงตอนที่ชีวิตเข้าสู่วิกฤติจากสงครามล้างเผ่าพันธุ์ บางคราวถึงกับต้องกลั้นหายใจอ่านเพราะกลัวทหารเขมรแดงจะมองเห็นว่าเราอยู่ตรงนี้ ประหนึ่งว่าเรากำลังหนีเขมรแดงด้วยตัวเอง 

ผู้เขียนปูเรื่องให้เราได้รู้จักกับครอบครัวของ โสวัณ ซึ่งเป็นครอบครัวที่จะพาเราไปเรียนรู้ประวัติศาสตร์กัมพูชาตั้งแต่อดีตกระทั่งถึงเหตุการณ์สงครามล้างเผ่าพันธุ์ ผ่านพ่อพ่อของโสวัณ เป็นครูสอนวิชาประวัติศาสตร์จึงทำให้เขามองเห็นประวัติศาสตร์ของบ้านเมืองตนเองมาตลอด และพยายามถ่ายทอดเรื่องราวนั้นสู่ลูก และลูกศิษย์ในโรงเรียน รวมถึงผู้อ่านด้วย

เรื่องราวแต่ละตอนทำให้จิตใจของเราเปิดกว้างและเข้าใจคนอื่นว่าทำไมเขาถึงต้องทำเช่นนั้น เช่นพ่อที่กลางวันสอนหนังสือแต่ก็ต้องไปทำงานในบาร์ตอนกลางคืน ซึ่งขัดกับอุดมการณ์และความรักชาติของเขาอย่างยิ่ง และบางครั้งก็ต้องเจ็บปวดกับการเห็นลูกศิษย์สาว ๆ ของตนเองให้บริการทหารอเมริกัน  หรือแม้แต่ผู้เข้าร่วมฝ่ายเขมรแดง ผู้เขียนทำให้เราเห็นต้นกำเนิดของความคับข้อง ไปสู่ความคับแค้นใจของผู้เข้าร่วมฝ่ายเขมรแดง ว่าพวกเขาถูกกระทำอย่างไม่สามารถต่อสู้ได้ ผ่านตัวละคร บก สะแบง ที่ครอบครัวเขาเป็นชาวไร่ชาวนาแต่พ่อแม่และญาติกลับถูกผู้มีอำนาจเหนือกว่า ฆ่าทิ้งอย่างผักปลา เด็กในวัยสิบกว่า ที่ประสบเหตุการณ์โดยตรงรวมทั้งได้รับการปลูกฝังถึงความไม่เสมอภาคและฝันถึงชีวิตที่เสมอภาคจึงตกเป็นเครื่องมือของใครบางคนได้อย่างไม่ยาก ทำให้ปรากฏภาพทหารเด็กถือปืนที่เข้าร่วมฝ่ายเขมรแดงเป็นจำนวนมาก เขาพร้อมที่จะทำทุกอย่างเพื่อสร้างสังคมใหม่ แม้จะต้องเมินเฉยต่อการจากไปของพี่น้องที่ลำบากด้วยกันมา  

การกระทำอย่างรุนแรงในประวัติศาสตร์ ผู้เขียนนำมาบรรยายเพียงเพื่อให้เห็นภาพราง ๆ แต่ก็สะเทือนใจไม่น้อยพอให้เราเจ็บปวดไปกับภาพการทำร้ายกันเองของคนในชาติ เช่น โรงเรียนที่เคยใช้สอนหนังสือ ห้องเรียนถูกโบกปูนซอยย่อยเป็นห้องหรือซองเล็ก ๆ กว้างยาวประมาณ ๑ เมตร ใช้ขังคน ๖ คน ซึ่งเขาว่าเป็นนักโทษ หรือ ซองใหญ่หน่อยก็ ๖ เมตร ให้อยู่ ๒๐๓๐ คน แค่คิดก็อึดอัดแล้ว หรือ ความกดดัน ตึงเครียด ของครอบครัวที่ต้องหนีทหารเขมรแดงจนไม่มีแม้แต่เวลาให้คิดหรือเจ็บปวดใจต่อเหตุการณ์ทุกอย่างที่เกิดขึ้น

ด้วยความอดทนของตัวละคร ปลายทางของความทรมาน เจ็บป่วย กดดัน คือการมองเห็นธงชาติไทยที่ชายแดน แต่พวกเขาก็ยังอยู่บนความไม่รู้อนาคตของชีวิตอยู่ดี ทหารจะยอมให้เข้า หรือไล่กลับ จับตัวไปลงโทษ หรือยิงทิ้งเสียตรงนั้น แต่การหนีเสือต่อให้ปะจระเข้พวกเขาก็ต้องมา ถ้าไม่ถึงที่สุดของชีวิตจริง ๆ พวกเขาคงไม่เลือกที่จะไปสู่ที่ที่ไม่รู้ว่าชีวิตจะเป็นอย่างไร การจากแผ่นดินแม่แล้วไม่รู้ว่าจะได้กลับไปอีกหรือไม่เป็นความเจ็บปวดของคนพลัดถิ่น เหมือนกับพ่อของ โสวัณ ที่ หันหน้าไปทางทิศที่ตั้งของกรุงพนมเปญแล้วก้มกราบแผ่นดินเกิด กอบขี้ดินขี้ทรายจากพื้นขึ้นทูนไว้เหนือเกล้าแล้วโปรยลงบนหัว (ประภัสสร เสวิกุล, ๒๕๓๗, หน้า ๒๔๗)  และเมื่อเข้ามาในศูนย์ผู้อพยพ เราทุกคนเหมือนตายแล้วเกิดใหม่อย่างที่พ่อพูดไว้ น้ำใจที่ได้รับตั้งแต่ก้าวแรกที่เหยียบย่างเข้าไปในผืนแผ่นดินไทยเหมือนน้ำอมฤตจากเกษียรสมุทรที่ชุบชีวิตเราจากเศษซากที่เหลือเพียงลมหายใจที่แผ่วบาง (ประภัสสร เสวิกุล, ๒๕๓๗, หน้า ๒๔๗) การเข้ามาอยู่ในศูนย์เป็นตอนจบของเรื่อง แต่เป็นบทเริ่มต้นของชีวิตจริงในแผ่นดินใหม่ ทุกวันนี้ผู้อพยพในศูนย์บางส่วนก็ยังปักหลักอาศัยอยู่ในประเทศไทย 

เห่ชะเลรุ้ง เป็นทูตทางอักษรที่คุณประภัสสร เสวิกุล ใช้สร้างความเข้าใจก่อให้เกิดความเห็นอกเห็นใจเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน เป็นการก่อร่างความสัมพันธ์ระหว่างประเทศอย่างเงียบ  ๆ ขึ้นภายในใจของผู้อ่าน เป็นนวนิยายคุณภาพที่ฝากฝังบทเรียนทางประวัติศาสตร์ครั้งยิ่งใหญ่ของมนุษยชาติ แต่เป็นบทเรียนที่จ่ายด้วยชีวิตของผู้บริสุทธิ์จำนวนนับไม่ถ้วน นี่คงเป็นคุณประโยชน์ของความเจ็บปวด ด้วยเพียงหวังไว้ว่าไม่ควร และไม่ควรจะเกิดเหตุการณ์เช่นนี้ขึ้นอีกไม่ว่าที่ใดบนโลกใบนี้ก็ตาม 

เอกสารอ้างอิง 

ประภัสสร เสวิกุล. (2557). เห่ชะเลรุ้ง. กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.

Angkor Wat photo created by freestockcenter – www.freepik.com

Author

ลักขณา ชาปู่

อาจารย์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้

วิทยาลัยเกษตรกรรมแม่โจ้ ในนวนิยายเรื่อง “ส่องหล้า” ของ อ.ไชยวรศิลป์

Highlights อ.ไชยวรศิลป์ เป็นนักเขียนสตรีชาวสันทรายที่คุ้นเคยกับวิทยาลัยเกษตรกรรมแม่โจ้เป็นอย่างดี จึงได้นำไปเป็นฉากในนวนิยายเรื่อง “ส่องหล้า” ส่องหล้าเป็นนวนิยายขนาดยาว 2 เล่มจบ พิมพ์เมื่อ พ.ศ. […]

“น้ำกับอำนาจ” ที่ปรากฏในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่

Highlights นับแต่อดีต มีการใช้น้ำเพื่อแสดงถึงอำนาจและความชอบธรรมในการสืบราชสมบัติ เช่น การสรงน้ำมุรธามุทธาภิเศกในสมัยพญามังราย การใช้น้ำเพื่ออภิเศกความเป็นกษัตริย์นั้น มีที่มาจากความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์ ในตำนานต่าง ๆ หลายฉบับจะใช้ประเด็นดังกล่าวที่จะสร้างความชอบธรรมที่เหนือกว่าฝ่ายตรงข้าม […]

“ขันตั้ง” เครื่องบูชาครูคู่สังคมล้านนา

Highlights ขันตั้งเป็นภาชนะสำหรับใส่เครื่องคำนับ เช่น ดอกไม้ ธูป เทียน หมากพลู และข้าวของอย่างอื่นเพื่อให้เป็นของสมนาคุณแก่ผู้มาทำประโยชน์ให้ เครื่องประกอบขันตั้ง จะประกอบด้วย […]

ปรากฏการณ์อักษรย่อ ที่ สบม ยห.

Highlights อักษรย่อ เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันไปแล้ว โดยเฉพาะสถานการณ์ในปัจจุบันที่มีหน่วยงาน กิจกรรม สถานที่ และสิ่งใหม่ ๆ เกิดขึ้นมากมาย จึงทำให้การใช้อักษรย่อเกิดขึ้นตามมาอย่างรวดเร็วและกว้างขวาง […]

%d bloggers like this: