ศิลปวัฒนธรรม

“กระเทียม = ขตึม” คำยืมภาษาเขมรในภาษาไทย

  • คำว่ากระเทียมในภาษาเขมรปัจจุบันใช้ว่า ขตึมซอ ខ្ទឹមស คือ ขตึม (ต้นหอม) + ซอ (ขาว)

  • กระเทียมมีถิ่นกำเนิดอยู่ในเอเชียกลาง แล้วกระจายสู่ตะวันออกกลาง ยุโรป และแอฟริกา

  • การรับประทานกระเทียมมีมาตั้งแต่สมัยอียิปต์และโรมัน เชื่อว่าการกินกระเทียมจะช่วยเพิ่มกำลังและทำให้สุขภาพดี

ช่วงเวลาปลายเดือนกุมภาพันธ์ ถึงเดือนเมษายน เป็นระยะเวลาเก็บเกี่ยวผลผลิตกระเทียม เราจึงเห็นการจำหน่ายกระเทียมในราคาย่อมเยาช่วงนี้ กระเทียมมีถิ่นกำเนิดอยู่ในเอเชียกลาง แล้วกระจายสู่ตะวันออกกลาง ยุโรป และแอฟริกา การรับประทานกระเทียมมีมาตั้งแต่สมัยอียิปต์และโรมัน เชื่อว่าการกินกระเทียมจะช่วยเพิ่มกำลังและทำให้สุขภาพดี ส่วนชาวจีนมีการใช้กระเทียมเข้ายาสมุนไพรมากกว่า ๒๐๐๐ ปี ก่อนคริสตกาล ประเทศไทยเองก็มีการปลูกและบริโภคกระเทียมมานาน นับได้ว่ากระเทียมเป็นพืชที่อยู่คู่ครัวโลกมาตั้งแต่อดีต

คำว่ากระเทียม เป็นคำที่มาจากภาษาเขมร อุไรศรี วรศะริน (๒๕๕๓, หน้า ๒๘๓) ได้อธิบายที่มาของกระเทียมว่า กระเทียม krahฺdieym /kràʔthiam/ ผักคล้ายหอม หัวเป็นกลีบ ชื่อวิทยาศาสตร์ Allium sativum L. วงศ์ Liliaceae ภาษาเขมรปัจจุบัน ខ្ទិម khdim /ktɨm/ เป็นคำกลางๆ ใช้เรียกพืชมีหัวจำพวก Allium ในพจนานุกรมเขมร-ไทย ฉบับทุนพระยาอนุมานราชธน และ พจนานุกรมเขมรฉบับ វចនានុក្រមខ្មែរ (ការផ្សាយរបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ) สะกดខ្ទឹម khdiฺm

คำว่ากระเทียมในภาษาเขมรปัจจุบันใช้ว่า ขตึมซอ ខ្ទឹមស คือ ขตึม (ต้นหอม) + ซอ (ขาว) ภาษาไทยนำมาใช้เพียงคำว่า กระเทียม ไม่ใช้ว่า กระเทียมขาว แต่ลักษณะการสร้างคำที่ใช้สีเรียกเพื่อแยกชนิดของพืชเช่นเดียวกับภาษาเขมร ปรากฏการเรียกในภาษาไทยถิ่น ได้แก่ ภาษาไทยถิ่นเหนือเรียกว่า หอมขาว หรือ หอมเตียม ภาษาถิ่นอีสานเรียกว่า หอมขาว หรือ กระเทียม ภาษาไทยถิ่นใต้ เรียก เทียม หรือ หัวเทียม ส่วนพืชอีกชนิดที่อยู่ในสกุลเดียวกันและมักเห็นควบคู่กันเสมอคือ หัวหอมแดง ในภาษาเขมรเรียกว่า ขตึมกรอฮอม ខ្ទឹមក្រហម ขตึม (ต้นหอม) + กรอฮอม (แดง) คำเรียกพืชชนิดนี้แตกต่างกันไปในแต่ละถิ่น ได้แก่ ภาษาไทยมาตรฐานเรียก หอม หัวหอม หรือ หอมแดง ภาษาไทยถิ่นเหนือเรียก หอมแดง หรือ หอมบั่ว ภาษาถิ่นอีสาน เรียก ผักบั่ว หอมบั่ว ภาษาไทยถิ่นใต้เรียก หัวหอม แต่หากเป็นต้นหอม ภาษาเขมรใช้ว่า ขตึม ខ្ទឹម

กระเทียมนั้นมีสรรพคุณที่หลากหลาย ทั้งในด้านการประกอบอาหารและเป็นสมุนไพรช่วยป้องกันและรักษาโรค ปัจจุบันมีการนำเข้ากระเทียมจากประเทศจีนเป็นจำนวนมาก แต่ลักษณะและกลิ่นก็แตกต่างกันไป กระเทียมจีนจะกลีบใหญ่ กลิ่นไม่ฉุน มีน้ำมาก นิยมนำมาแต่งในจานอาหาร ทำน้ำปลาพริก หรือรับประทานเป็นเครื่องเคียง ด้วยมีสีขาว อวบ สวย และปอกเปลือกง่ายกว่า ส่วนกระเทียมไทยกลีบเล็ก กลิ่นฉุน แต่หอมสำหรับผู้ที่ชื่นชอบ ยิ่งเมื่อนำไปเจียวในกระทะเสียงดังฉู่ฉ่ากลิ่นเฉพาะลอยมาก็รู้เลยว่านี่ “ครัวไทย”

นอกจากนี้ยังมีคำศัพท์ภาษาเขมรเกี่ยวกับพืชผักอีกหลายคำ แต่บทความนี้จะขอนำเสนอคำศัพท์ที่เขียนและออกเสียงคล้ายคลึงกับภาษาไทยเพื่อให้เห็นความร่วมรากของภาษาทั้งสองประเทศ ดังนี้

ภาษาไทย

เทียบเสียงภาษาไทย

ภาษาเขมร

กระเฉด กัญเฉด កញ្ឆែត
กระชาย ขเจียย ខ្ជាយ
กุยช่าย กุยชาย គុយឆាយ
ข้าวโพด โปด ពោត
คะน้า คัดนา ខាត់ណា
แคร์รอต การด ការ៉ុត
เตย เตย តើយ
ชะมวง ตรอมูง ទ្រមូង
มะระ มเรียะ ម្រះ
สาหร่าย ซาราย សារាយ
หัวไช้เท้า ชายทาว ឆាយថាវ

เอกสารอ้างอิง

กรรณิการ์ พรมเสาร์, นันทา เบญจศิลารักษ์. (๒๕๔๒). แกะรอยสำรับไทย. เชียงใหม่: วรรณรักษ์.
พัชราพรรณ กะตากูล. (๒๕๕๘). ชุดภาษาอาเซียน : กัมพูชา. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์.
อุไรศรี วรศะริน. (๒๕๕๓). ร่องรอยภาษาเขมรในภาษาไทย. แปลโดย อรวรรณ บุญยฤทธิ์ และคณะ. กรุงเทพฯ: เมตตาก๊อปปี้ปริ้น

Featured Image by Mufid Majnun on Unsplash

Author

ลักขณา ชาปู่
อาจารย์
คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้

วิทยาลัยเกษตรกรรมแม่โจ้ ในนวนิยายเรื่อง “ส่องหล้า” ของ อ.ไชยวรศิลป์

Highlights อ.ไชยวรศิลป์ เป็นนักเขียนสตรีชาวสันทรายที่คุ้นเคยกับวิทยาลัยเกษตรกรรมแม่โจ้เป็นอย่างดี จึงได้นำไปเป็นฉากในนวนิยายเรื่อง “ส่องหล้า” ส่องหล้าเป็นนวนิยายขนาดยาว 2 เล่มจบ พิมพ์เมื่อ พ.ศ. […]

“น้ำกับอำนาจ” ที่ปรากฏในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่

Highlights นับแต่อดีต มีการใช้น้ำเพื่อแสดงถึงอำนาจและความชอบธรรมในการสืบราชสมบัติ เช่น การสรงน้ำมุรธามุทธาภิเศกในสมัยพญามังราย การใช้น้ำเพื่ออภิเศกความเป็นกษัตริย์นั้น มีที่มาจากความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์ ในตำนานต่าง ๆ หลายฉบับจะใช้ประเด็นดังกล่าวที่จะสร้างความชอบธรรมที่เหนือกว่าฝ่ายตรงข้าม […]

“ขันตั้ง” เครื่องบูชาครูคู่สังคมล้านนา

Highlights ขันตั้งเป็นภาชนะสำหรับใส่เครื่องคำนับ เช่น ดอกไม้ ธูป เทียน หมากพลู และข้าวของอย่างอื่นเพื่อให้เป็นของสมนาคุณแก่ผู้มาทำประโยชน์ให้ เครื่องประกอบขันตั้ง จะประกอบด้วย […]

ปรากฏการณ์อักษรย่อ ที่ สบม ยห.

Highlights อักษรย่อ เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันไปแล้ว โดยเฉพาะสถานการณ์ในปัจจุบันที่มีหน่วยงาน กิจกรรม สถานที่ และสิ่งใหม่ ๆ เกิดขึ้นมากมาย จึงทำให้การใช้อักษรย่อเกิดขึ้นตามมาอย่างรวดเร็วและกว้างขวาง […]

%d bloggers like this: